Áhugaverðir staðir : Hekla, eldfjallið víðfræga

Hekla drottning íslenskra fjalla.

Hekla er án nokkurs vafa þekktasta fjall Íslands og ekki er hægt að segja annað en hún beri þann titil með miklum sóma. Hún er eitt nafntogaðasta fjall í Evrópu og hefur í aldanna rás borið nafn Íslands út um gjörvalla heimsbyggð. Hekla hefur spúið eld og eimyrju yfir landið og íbúa þess frá ómuna tíð og ekkert bendir til þess að hún muni láta af þeim ósóma á komandi árhundruðum. Fyrr á öldum töldu menn um gjörvalla Evrópu fjallið vera einn af inngöngum helvítis og jafnvel helvíti sjálft. Stundum varð hinn eilífi vítiseldur það magnaður að eldurinn náði til yfirborðs og stóð þá eldstrókurinn upp úr Heklugjá.

Margir ganga á Heklu ár hvert. Að vetrinum hefur nokkrum tekist að keyra þar upp á bíl. Aðgengi hefur verið bætt til mikilla muna og gerður akfær vegur í 900 metra hæð. Hekla er enn virk og gaus síðast í febrúar árið 2000.

Hekla þú ert hlálegt fjall
að haga þér til svona.
Einatt kemur öskufall
úr þér góða kona.

Við bendum á að hjá Toppferðum á Hellu er hægt að kaupa ferð með snjóbíl á Heklu.

Staðsetning Heklu gerir það að verkum að fleiri byggðarlögum stafar hætta af henni heldur en nokkru öðru íslensku eldfjalli, en hún gnæfir yfir undirlendi Suðurlands af mikilli tign.
Fyrstir manna til að ganga á Heklutind, að því talið er, voru þeir Eggert Ólafsson og Bjarni Pálsson, aðfaranótt 20. júní 1750. Tilgangur þeirrar ferðar var meðal annars sá að uppræta hjátrú og ímyndanir almúgans varðandi fjallið.
Í bókinni Hekla, fjall með fortíð eftir Hauk Jóhannesson og Sigmund Einarsson stendur:
Samkvæmt Íslandslýsingu Odds Einarssonar (1971) Skálholtsbiskups, sem talin er rituð um 1590, höfðu fáeinir menn reynt að klífa Heklu í þeim tilgangi að kanna hvort í henni reyndist eldur. Engum hafði þó tekist ætlunarverkið en þó hafði Oddur spurnir af einum manni þar í grenndinni er upp hafði komist ,,og séð hvernig umhorfs var, en samt hafi honum verið svo brugðið , er hann kom aftur til síns heima, að hann hafi verið sem vitskertur og ekki lifað lengi eftir það".

Hekla sem er megineldstöð, er ógurlegasta eldfjall á landinu, en einnig eitt hið óvenjulegasta. Hún er næstvirkasta eldfjall landsins á sögulegum tíma og hefur gosið að meðaltali á 55 ára frest síðan land byggðist. Að minnsta kosti 17 gos eru þekkt úr Heklu sjálfri á þessum tíma, en að auki er vitað um 5 gos í nágrenni hennar í sama eldstöðvakerfinu. Grímsvötn í Vatnajökli eru eina megineldstöðin sem hefur gosið oftar, eða um 40 - 50 sinnum. Aftur á móti er heildarrúmmál gosefna úr Heklu mun meira, eða um 7 km3 en innan við 2 km3 úr Grímsvötnum. Fjallið stendur á hinni 5,5 kílómetra löngu Heklugjá og úr henni hafa flest eldgosin komið.

Flestu má venjast, e.t.v. einnig hitanum í Heklu, en aðrir slá varnagla við því. Í ferðabók Frakkans De la Martiniere, prentaðri 1675, eru lesendur fræddir um það, að Djöfullinn dragi sálir fordæmdra af og til út úr eldum Heklu og kæli þær á hafísbreiðunum undan ströndum Íslands.
Úr bókinni Hekla eftir Sigurð Þórarinsson, 1970, bls 6.

Mörg gosanna úr Heklu hafa valdið miklu tjóni, sérstaklega ber þar að nefna fyrsta gos sem úr henni kom á sögulegum tíma. Það átti sér stað árið 1104 og þeytti gríðarlegu magni af gjósku yfir landið. Gosið lagði stór landssvæði í auðn, sérstaklega í Þjórsárdal. Iðulega hefur orðið mikið öskufall í upphafi gosa og hefur það oftar en ekki valdið tilfinnanlegu tjóni víða um sveitir landsins. Ekki er vitað hve margar jarðir Hekla hefur lagt í auðn. Samkvæmt eldritum Markúsar Loftssonar hefur hún eytt 5 hreppum að mestu, alls 90 - 100 býlum að minnsta kosti. Að öllum líkindum eru þau þó fleiri.

Jarðfræði Heklu. Eins og fyrr sagði er Hekla eitt óvenjulegasta eldfjall landsins. Hún er megineldstöð og telst í flokk eldkeilna, þótt hún sé í raun og veru hryggur en ekki keila. Í stórgosum opnast mikil sprunga eftir endilangri fjallsöxlinni sem gýs úr, en er líður á gosin dregst eldvirknin saman í nokkra einstaka gíga á gjánni. Að þessu og mörgu öðru leyti er hún einstæð meðal íslenskra eldfjalla. Hekla er álitin vera gosmiðja í eldstöðvakerfi sem talið er vera um 40 km langt og um 7 km breitt. Hekla hefur verið virk síðan síðla á ísöld, en fjallið sjálft er mjög ungt. Meginhluti fjallsins er frá þrískiptu eldgosaskeiði sem hófst fyrir um 7000 árum með miklu gjóskugosi. Stór gjóskugos urðu svo síðar, fyrir um 4000 árum og 2900 árum, en lítið er vitað um blandgos fyrr en á sögulegum tíma. Hekla og samnefnt eldstöðvakerfi eru á mörkum eystra gosbeltis og Suðurlandsbrotabeltis. Hekla er ekki á rekbelti, eins og ætla mætti af svo órólegu eldfjalli. Hún virðist ekki tengjast neinni eldvirkri sprungurein. Álitið er að hún standi á ófullburða sprungurein sem nái frá Tungnaá vestur fyrir Selsund. Eldvirkni Heklu vefst því enn fyrir fræðimönnum nútímans.

Af hellum í Hekluhraunum. Þótt Hekla hafi framleitt mikið af hraunum síðan jökla leysti er þar lítið um hella. Þar kemur til efnasamsetning hraunanna og flæði þeirra, en þau eru yfirleitt mjög seigfljótandi og í slíkum hraunum myndast mun síður hellar. Einn hellir myndaðist þó undir lok gossins 1947, en þá hafði kvikan sem upp kom ekki lengur hina "hefðbundnu" efnasamsetningu Heklukviku. Hellirinn hlaut nafnið Karelshellir eftir finnanda sínum. Hellirinn var hvorki stór né mikill, þó að hann sé hinn stærsti sem þekktur er í hraunum Heklu. Hellirinn, sem var um 130 m, hvarf í gosinu 1970 en þá flæddi hraun yfir hann. Í gosinu 1991 myndaðist síðan einn lítill hraunhellir upp víð gíginn sem lengst var virkur. Hellirinn hefur verið nefndur Hrosshellir en lengd hans er um 50 m. Hann er því lengsti hraunhellir sem vitað er um í Hekluhraunum. Að mestu tekið úr bókinni Hraunhellar á Íslandi eftir Björn Hróarsson, 1990.

Heklugos Flest öll Heklugos á sögulegum tíma hafa verið blandgos. Gosefnin eru hraun og gjóska en einnig fylgja gosgufur og vatnsgufa. Gosin hefjast yfirleitt á gjóskugosi en fljótlega byrjar þó hraun að renna. Gjóskumyndun er er langmest fyrstu klukkustundir gossins, en eftir það fer að draga úr henni og eftir fyrsta sólarhringinn eða svo berst lítið af gosefnum frá fjallinu sem gjóska. Eftir það ræður hraunrennsli ríkjum og sumum Heklugosum lýkur sem hreinum flæðigosum, eins og gosinu 1947 - 48.

Hekla gýs helst ísúrum blandgosum en þau geta þó einnig orðið hrein gjósku- og þeytigos. Gjóskan úr fjallinu er þeim mun súrari, og gosin öflugri, eftir því sem hléið á milli gosa verður lengra. Um 7 -8 km undir rótum Heklu er kvikuþró og í henni þróast kvikan uns hún að lokum brýst upp til yfirborðs. Almennt er álitið að kristöllun þungra steinda og aðgreining í kyrrstæðri kvikunni leiði til þess að kvikan skiljist. Súra kvikan, sem er eðlisléttari en sú basíska og safnast því fyrir ofarlega í kvikuhólfinu. Þetta skýrir hvers vegna gosin verða basískari eftir því sem þau standa lengur yfir og súrari eftir því sem lengra líður á milli gosa. Ekki hefur tekist að finna með vissu nema um helming þeirra 15 Hekluhrauna sem runnið hafa á síðustu 1000 árum. Skýringin á því er sú að hraunin hafa margsinnis runnið hvort yfir annað og slíkt gerðist til dæmis í gosinu 1980, en hraun úr því gosi rann yfir hraun frá 1947 og huldi hluta þess. Hrikalegustu eldsumbrot í Heklu eru gjóskugos sem þeytt hafa ljósum líparítvikri yfir mest allt Ísland en gosaskan dökknar og verður basískari þegar líður á gosið. Nokkur gos hafa átt sér stað í næsta nágrenni Heklu. Þau teljast ekki til eiginlegra Heklugosa en líkur má leiða að því að þau komi úr sama eldstöðvakerfinu. Það sem sker úr um hvort telja eigi gos sem Heklugos eða ekki er efnasamsetning hraunsins og gjóskunnar. Svo virðist sem kísilsýruinnihald Hekluhrauna fari yfirleitt lítið niður fyrir 54% en hraunin úr eldstöðvum í nágrenni hennar eru basískari, basalthraun með kísilsýrumagn á bilinu 45 - 50%. Einnig má geta þess að jarðskjálftavirkni samfara upphafi gosa í nágrenni Heklu er alla jafna meiri en í eiginlegum Heklugosum.

Annáll Heklugosa Hér á eftir verða talin upp öll þau eldgos á sögulegum tíma sem eiga rætur sínar að rekja til Heklu og samnefnds eldstöðvakerfis.Gosannáll þessi er að mestu leyti byggður upp á rannsóknum og ritum Dr. Sigurðar Þórarinssonar (f. 1912, d.1983), en hann var einn af frumkvöðlum á sviði eldfjalla- og jöklarannsókna á Íslandi. Hann hefur rannsakað Heklu manna mest og með gjóskulagarannsóknum sínum og ýmsum öðrum aðferðum hefur hann rakið sögu Heklugosa síðustu 6600 árin, en þó sérstaklega á sögulegum tíma. Rannsóknir hans hafa því ómetanlegt heimilda og vísindalegt gildi fyrir jarðvísindamenn sem og aðra.

1104 Anno Domini. Fyrsta gos Heklu eftir að land byggðist og að minnsta kosti 250 ára goshlé. Gosið var eingöngu gjóskugos og er hið næstmesta sinnar tegundar á sögulegum tíma hér á landi, á eftir Öræfajökulsgosinu 1362. Gríðarleg gjóska þeyttist yfir landið og lagði stór landssvæði í auðn, sérstaklega í Þjórsárdal. Gjóskan náði að þekja um meira en helming landsins. Veturinn 1105 var í Lögmannsannál kallaður sandfallsvetur. Askan barst allt til Skandinavíu. Með þessu gosi lagði Hekla grundvöllinn að frægð sinni í Evrópu.

1158 Anno Domini. Gos þetta hófst þann 19. janúar. Lítið er vitað með vissu um það en nýverið hefur hefur komið í ljós að það hefur síst verið minna en gosið 1104. Gjóska barst aðallega til suðurs. Talið er að Efrahvolshraun vestur af Hekluhrygg hafi myndast í gosi þessu.

1206 Anno Domini. Þetta þriðja gos Heklu hófst 4. desember. Það var fremur lítið gos miðað við þau tvö fyrri. Gosið stóð fram að vori 1207. Gjóska var fremur lítil og barst hún aðallega til norðausturs. Lítill skaði varð af gosinu þar sem vetur var og snjór yfir öllu er gjóska féll. Telja má öruggt að eitthvert hraun hafi runnið en ekkert er um það vitað.

1222 Anno Domini. Gosinu svipar mjög til gossins 1206 þar sem það var líka smágos. Gjóskan barst aðallega í norðaustur. Hún var mjög fíngerð og sveif því mjög hátt. Talið er að þessi aska hafi náð að valda því að sólin varð rauðari sem getið er í annálum. Ekkert er vitað um hraunrennsli í þessu gosi.

1300 Anno Domini Þetta gos hófst 11.-13. júlí og stóð í eitt ár. Þetta er annað mesta gjóskugos Heklu eftir landnám. Í fyrstu hrinu gossins barst gjóskan í norðurátt og var hún svo mikil að myrkur gerði meðan henni rigndi niður. Náði hún að þekja 30.000 ferkílómetra landsins (um 30%). Gjóskufallið olli gífurlegu tjóni, einkum í Skagafirði og Fljótum. Þar fórust eigi færri en fimm hundruð manna vetur eftir. Líklegt þykir að Suðurhraun (Selsundshraun syðra) hafi myndast í þessu gosi. Það er um 20 km langt og um 25 km2 að flatarmáli. Í Oddverjaannál segir frá gosi sem á að hafa átt sér stað í Heklu 1294. Sú heimild þykir ekki vera mjög áreiðanleg þar sem hvergi á Heklusvæðinu hafa fundist leifar af því. Því má vafalítið telja að annállinn eigi við gosið 1300.

1341 Anno Domini Gosið hófst 19. maí. Það var ekki ýkja stórt og gjóskufall ekki sérlega mikið. Gjóska féll aðallega yfir byggðir vestur og suðvestur af fjallinu. Allnokkurt tjón varð á búpeningi og er þar að mestu um að ræða flúoreitrun. Á tíma leit út fyrir að fimm hreppir í nágrenni Heklu legðust í auðn. Ekkert er vitað um hraunrennsli úr gosi þessu.

1389 Anno Domini Að þessu sinni hófst gosið í sjálfum Hekluhryggnum síðla árs. Talsvert gjóskufall var og leitaði það að mestu til suðausturs. Hraunflóð var allnokkurt og tók af að minnsta kosti tvo bæi í nágrenni fjallsins. Í þessu gosi myndaðist hraun það er kallast Norðurhraun, eða Selsundshraun nyrðra og er rúmir 12 km2 að flatarmáli. Heimildir segja að eyðilegging hafi verið allnokkur.

1440 Anno Domini Gjóskulagarannsóknir benda til þess að skammt suðaustur af Heklu hafi gosið um 1440. Engar heimildir eru til um þetta gos en það þykir ljóst að ekki hafi gosið úr Heklu sjálfri heldur í nágrenni hennar.

1510 Anno Domini Áttunda gos Heklu eftir landnám hófst að kvöldlagi 25 júlí. Fyrsta hrina gossins var mjög kröftug og spúði Hekla frá sér gífurlegu magni af gjósku og grjóti. Grjótkast náði allt að Vörðufelli, en það er um 40 km vestur af Heklu. Jarðhræringar í gosbyrjun voru mun snarpari en vant er um Heklugos. Lítið sem ekkert er vitað um hraunrennsli.

1554 Anno Domini Gos þetta hófst að vori með sprungugosi um 10 km suðvestur af Heklutindi, það telst því ekki beinlínis til Heklugosa. Allsnarpir jarðskjálftar riðu yfir í upphafi gossins, svo snarpir að fólk þorði vart að hafast við innandyra. Gosið stóð í um 6 vikur og fylgdu því miklir kvikustrókar sem hlóðu upp eldborgum þeim sem síðar hlutu nafnið Rauðubjallar. Hraunið sem rann var um 8 km langt og þakti um 10 km2 lands og nefnist það Pálssteinshraun.

1597 Anno Domini Það var síðan að kveldi 3.janúar, í heiðskíru veðri, sem gos hófst í Heklu enn á ný. Gosið varði í að minnsta kosti hálft ár og var gjóskufall allnokkurt. "Lengi voru uppi margir eldar samtímis og jafnvel, að átján gígir spýðu eldi og eimyrju samtímis, er mest var. Hvorki hefur þetta gos þó grandað fólki né fénaði, svo að kunnugt sé." Gjóskan barst aðallega til suðausturs í upphafi en þegar líða tók á dreifðist hún til allra átta. Mest varð tjónið í Mýrdal og nágrenni hans. Ekkert er vitað um útbreiðslu hrauna.

1636 Anno Domini Eldgos þetta hófst að kveldi hins áttunda maí. Gosið var fremur lítið þó að það hafi staðið yfir í rúmt ár. Gjóskan barst í fyrstu einkum til norðausturs og varð smávægilegt tjón á búfénaði og graslendi í nágrenni fjallsins. Sem oft áður er ekkert vitað um hraunrennsli.

1693 Anno Domini Gosið hófst með óvenju kröftugri gjóskumyndun þann 13. febrúar og stóð það í um 7 - 10 mánuði. "Eldstöðvarnar í Heklu eru átta að tölu, og vella þaðan hraunstraumar niður fjallið. Eru þar enn eldar uppi, þótt komið sé langt fram á sumar, og eru horfur því ekki glæsilegar." Þetta gos reyndist síðar verða eitt hið skaðsamasta gos Heklu. Gjóskumyndun var gífurleg fyrstu stundir gossins, eða um 60.000 m3/s, og talið er að um 90% hennar hafi fallið í fyrstu hrinu gossins. Gjóska þakti land allt til Vestfjarða og fínnar ösku varð vart í Noregi. Um 55 jarðir í Landssveit, Hreppum og Biskupstungum urðu fyrir varanlegu tjóni sökum gjókufalls. Fiskar drápust í ám og vötnum, fuglar týndu lífi og búpeningur sýktist af gaddi.Hraunrennsli virðist hafa verið töluvert en ekki er vitað um nema eitt hraun sem gæti tengst gosinu. Sökum harðæris sem fylgdi gosinu bar óvenju mikið á þjófnaði í kjölfar hamfaranna og voru á þriðja tug manna strýktir og markaðir í Árnessýslu og Rangárþingi auk þess sem einn ólánssamur þjófur fékk að dingla í snörunni.

1725 Anno Domini Gos hófst aðfararnótt annars apríls á auðnunum fyrir suðaustan Heklufjall. Gosið olli nánast engu tjóni en bærinn Haukadalur á Rangárvöllum hrundi í jarðskjálfta samfara því. Lega eldstöðvanna er ekki þekkt með vissu en líklegt er að yngri hraun hafi fært þær í kaf. Í heimildum er hvergi minnst á gjóskufall og ekkert gjóskulag hefur fundist sem rekja má til gossins.

1766 Anno Domini Að morgni hins 5. apríl hófst gos í Heklu sem mun vera hið lengsta sem sögur fara af og stóð það í rúm tvö ár. Þetta er annað mesta hraungos á Íslandi á sögulegum tíma á eftir Skaftáreldum. Það hófst með miklu vikurflugi og náðu vikursteinarnir, sem voru margir hverjir á stærð við björg, drjúgan spöl frá fjallinu. Vikurfallið var svo mikið að Ytri Rangá stíflaðist. Mikið af vikri barst til sjávar og var hann fiskibátum haustið eftir til mikillar tálmunar. Fiskur upfullur af vikri veiddist úr sæ allt fram á vor. Mest af öskunni barst yfir Norðurland allt vestan frá Hrútafirði og austur í Eyjafjörð. Svo mikil var hún að dimmt varð að dægurlagi og á Þingeyri sá fólk vart handa sinna skil. Búpeningur féll í hrönnum svo að við lá auðn í sumum sveitum. Aðeins gosin 1104 og 1300 voru meiri gjóskugos. Eins og vant er fylgdu gosinu gífurlegar drunur og voru svo háværar að þær heyrðust allt til byggða á Norðurlandi. Hraun runnu til allra átta en þó mest til suðvesturs. Heildarflatarmál hraunanna úr gosinu er vart undir 65 km2 og rúmmálið er áætlað um 1,3 km3.

1845 Anno Domini Annan dag septembermánaðar var veður mjög ljúft, þótt skýjað væri. Lítill vindur var af vestan og útlit fyrir góðan dag. En skjótt skipast veður í lofti og áður en menn vissu af var gos hafið í Heklu. Það hófst um klukkan níu að morgni með miklum jarðskjálftum, sprengingum og látum. Gos þetta stóð yfir í um 7 mánuði. Mikil gjóskumyndun var í fyrstu hrinu gossins, eins og venja er með Heklugos, en hún samsvaraði 20.000 m3/s. Gjóskan barst í suðausturátt og náði vikurinn allt til Skaftártungu. Fíngerðasti hluti öskunnar náði alla leið til Færeyja og Hjaltlands með allt upp undir 70 km/klst. Gjóskulag á öræfunum austan við Heklu var allt að 20 -40 cm þykkt. Líkt og í gosinu 1766 varð allmikið hlaup í Ytri-Rangá. Þetta ár og næstu tvö á eftir varð gaddur mörgum skepnum að bana. Hraunrennsli var til vestur og norðvesturs. Flatarmál þess varð um 25 km2. Sökum hraunrennslis var bærinn Næfurholt fluttur úr stað.

1878 Anno Domini Þann 27. febrúar hófst sprungugos nærri Krakatindi, um 10 km austur af Heklutindi, sem stóð í tvo mánuði. Gosið var á tveimur samstefna sprungum 1,5 km og 3 km að lengd og úr gíg á milli þeirra. Samfara upphafi gossins urðu allsnarpir jarðskjálftar. Gjóskufall í þessu gosi var hverfandi lítið.Hraun úr gosinu þekur um 15,5 km2 og kom það að langmestu leyti á fyrri mánuði gossins. Þetta gos telst ekki til eiginlegra Heklugosa þó að öllum líkindum þá sé það úr sama eldstöðvakerfinu.

1913 Anno Domini Gos þetta hófst aðfararnótt 25. apríl og var á svipuðum slóðum og gosið 1878. Í þetta skiptið gaus úr tveimur sprungum. Gosið hófst í 2 km langri sprungu norðan í Mundafelli, um 6 km austur af Heklutindi. Um 10 stundum eftir að gosið hófst opnaðist önnur sprunga 4 km löng og um 12 km norðaustar, við Lambafit. Gjóskufall úr þessu gosi var ekki mjög mikiði.Við Mundafell lauk gosinu 4. maí og er flatarmál Mundafells-hrauns um 3,8 km2. Hraunflæðið stíflaði ána Helliskvísl. Gosinu við Lambafit lauk hálfum mánuði síðar og hraun þess þakti um 6,8 km2.

1947 Anno Domini Eftir 102 ára langt goshlé rumskaði Hekla við sér enn á ný. Gosið hófst með smávægilegum sprengingum kl 6.41, þann 29. mars. Um það bil níu mínútum síðar varð allsnarpur jarðskjálfti sem metinn var á 6 stig á Mercali kvarða. Heklugjá rifnaði á um 4 km löngum kafla og eldstólpinn reis upp úr gjánni. Vatnshlaup steyptist niður hlíðar Heklu og vatnsmagn Ytri - Rangár varð á við tvöfalt meðalrennsli Þjórsár. Samanlagt vatnsmagn hlaupsins úr hlíðum Heklu er áætlað hafa verið 3.000.000 m3. Um klukkan 7 hafði gosmökkurinn náð yfir 27 km hæð. Tíu mínútum síðar var hann kominn í 30 km hæð en eftir það lækkaði hann niður í um 10 km hæð. Gosdrunur heyrðust allt til Vestfjarða og Grímseyjar, en það ætti að gefa einhverja mynd af krafti gossins. Þó nokkuð var um bombur og flugu þær í allar áttir. Í suðvesturhlíð fjallsins fannst ein bomba sem var 11 metrar á lengd og 4,5 metrar á breidd um miðjuna og í laginu eins og vindill. Hafði hún náð að fljúga um 1 km í lofti. Allþykkt gjóskulag huldi jörð til suðurs og suðausturs. Í upphafi gossins var gjóskufallið um 75.000 m3/s. Á hádegi var mesta gjóskugosið um garð gengið en það hafði þá náð að þekja um 3130 km2 lands. Kísilsýruinnihald gjóskunnar hafði í millitíðinni fallið úr 63% niður fyrir 56%. Tveir bæir lögðust í eyði sakir gjóskufalls en alls urðu 98 jarðir fyrir einhverjum spjöllum. Vindur og vatn reyndust furðu fljótvirk að hreinsa burt gjóskulagið auk þess sem mannshöndin hjálpaði þar mikið til. Einnig voru votviðri þetta sumar meiri en venja er og kom það sér mjög vel. Heyfengur varð því mun meiri en búist hafði verið við. Gjóskufalli lauk að heita mátti í byrjun september 1947. Hraunrennsli hófst þegar á fyrstu klukkustund gossins og meðalrennslið fyrstu 20 stundirnar var um 3500m3/s og að kvöldi dags var flatarmál nýja hraunsins um 15 km2. Í upphafi hraungossins flæddi hraun aðallega til austurs úr gjánni en síðar í gosinu stefndi það einkum til norðvesturs, vesturs og suðvesturs. Mesta virknin í gosinu var aðallega í þremur gígum. Toppgíg og Axlargíg, sem þeyttu að mestu leyti úr sér gjósku og hraunflygsum og úr gíg sem hlaut heitið Hraungígur, en úr honum vall hraun nánast allan gostímann. Flatarmál hrauna úr gosinu er um 40 km2 og rúmmálið um 800 milljón rúmmetrar. Einn vísindamaður, Steinþór Sigurðsson, lést er hann fékk á sig glóandi hraunhellu sem hrundi úr hraunkantinum.Þann 21. apríl 1948 sáust síðast glóð í hlíðum Heklu og hafði gosið þá staðið yfir í tæpa 13 mánuði. Nokkrar breytingar urðu á ásjónu Heklu í gosinu. Þar munaði mest um myndun Toppgígs sem hækkaði fjallið um ríflega 50 metra eða úr 1447 m í 1503 m og breytti svip fjallsins verulega. Fjallið lækkaði þó skömmu eftir gosið niður í 1491 m. Séð þvert á stefnu Hekluhryggsins var fjallið ekki eins bogalaga og áður, en séð í sprungustefnuna var keilulögun fjallsins mun meira áberandi. Þó að gosinu væri lokið átti það ennþá eftir að valda nokkrum skráveifum. Vorið og sumarið 1948 streymdi mikið af koldíoxíði upp úr gjótum í nýja hrauninu. Heildarútstreymi var um 24.000 tonn og 15 kindur féllu í valinn auk þess fannst hræ af einni tófu..Segja má að þetta gos sé "tímamótagos" í íslenskri jarðfræðisögu þar sem það var fyrsta eldgos sem var þaulrannsakað hér á landi og var það ekki síst fyrir tilstuðlan brautryðjandans Sigurðar Þórarinssonar.

1970 Anno Domini Klukkan 21.23 hinn 5. maí hófst enn eitt gosið í Heklu. Að þessu sinni opnaðist hin eiginlega Heklugjá ekki nema allra suðvestast og aðalgosið var úr sprungum við rætur Hekluhryggs að suðvestan og norðaustan.Gjóskufallið var að mestu yfirstaðið eftir um tvo klukkutíma. Í fyrstu goshrinunni náði gosmökkurinn í um 15 km hæð og gjósku-uppstreymi var um 10.000 m3/s. Heildarrúmmál gjóskunnar nam um 70 milljónum rúmmetra. Gjóskan barst til norðurs og fengu bændur í ofanverðum sveitum norðanlands illa að kenna á henni, en hún var mjög flúormenguð. Um 7500 kindur drápust af flúoreitrun.Fyrstu 20 stundir gossins var hraunrennsli að meðaltali um 800 m3/s. Hraunrennsli í suðvestanverðri Heklu lauk 10. maí, en í hliðargígum, norðaustan í fjallinu, 20.maí. Þann 20. maí opnaðist einnig ný gossprunga, um 1 km norðan við norðausturgígana og úr henni rann hraun án afláts til 5. júlí. Á henni hlóðst upp gígaröð sem nefnist Öldugígar og er stærsti gígurinn á henni um 100 m hár. Heildarflatarmál hraunanna úr þessu gosi er um 18.5 km2 og heildarrúmmálið ekki fjarri 0.2 km3. Gos þetta var oft nefnt "túristagos" vegna þess hversu aðgengilegt það var til áhorfs. Gosið hefur manna á milli gengið undir nafninu Skjólkvíagosið.

1980 - 1981 Anno Domini Eldsumbrotin í Heklu komu mönnum verulega á óvart í þetta skiptið. Aðeins voru 10 ár liðin frá síðasta gosi. Gosið hófst um klukkan 13.30 þann 17. ágúst. Í þetta skiptið gaus í háfjallinu sjálfu og Heklugjáin opnaðist öll um 5,5 km að lengd. Fyrsta hrinan stóð í um 3 sólarhringa. Gjóskufallið varð lítið meira en í gosinu 1970, en það var ekki eins flúormengað og þá. Aðalgjóskufallið varð fyrir norðan Heklu og varð af því nokkurt tjón, einkum í Skagafjarðardölum. Hraun sem upp komu í gosinu þekja um 25 km2 lands, en þau eru þunn og rúmmál þeirra því aðeins um 0,1 km3.Gosið tók sig síðan aftur upp þann 10. mars 1981 og stóð þá í rúma viku. Þá kom aðeins upp hraun, frekar lítið að magni og rann það niður hlíðarnar norðan Toppgígs. Í þessum gosum bætti Hekla ofan á sig um 20 til 30 metrum og er hún því komin vel yfir 1500 metra markið. Gosið 1980 stóð í þrjá daga en samtals tíu daga þegar gosið 1981 er talið með.

1991 Anno Domini Heklugos gera yfirleitt lítil boð á undan sér og var þetta gos engin undantekning þar á. Það hófst um klukkan 17.00 fimmtudaginn 17. janúar. Í fyrstu gaus eftir suðvesturhluta Heklugjár en gosið þar hætti sennilega strax á fyrsta degi. Á fyrsta degi gaus einnig á nokkrum sprungum sem stefna geislótt út frá toppi fjallsins. Aðalhraunflæðið var frá byrjun í suðausturhlíðum fjallsins og hélst svo út gosið. Öll virknin færðist síðan í einn stað á sprungunni þar sem upp hlóðst eldkeila.Gjóskufall var smávægilegt miðað við mörg hin fyrri gos úr Heklu. Um 10 mínútum eftir að gos hófst var gosmökkurinn kominn í að minnsta kosti 11,5 km hæð. Langmest kom upp af gjósku fyrstu 2 - 3 tíma gossins og barst hún til norðausturs. Gjóskumagnið sem féll er aðeins um áttundi hluti af því sem féll fyrsta gosdaginn í gosinu 1947 og er þetta líklega eitt hið minnsta gjóskumagn sem úr eiginlegu Heklugosi hefur komið á sögulegum tíma.Fyrstu tvo sólarhringana var meðalrennslið um 800 m3/s, sem er tvöfalt meðalstreymi Ölfusár við Selfoss. Það minnkaði þó fljótlega í um 10 m3/s. Hraunið sem upp kom þekur um 23 km2 og heildarrúmmálið er um 0.15km3. Þetta er svipað magn hrauns og kom upp í gosinu 1980 - 81.

2000 Hekla Loksins tókst að spá fyrir um Heklugos nokkuð uppá mínútu! Þann 26. febrúar árið 2000 klukkan 1707 tók að gæta gosóróa á skjálftamælum Veðurstofu og Raunvísindastofnunar. Gosórói er stöðugir litlir skjálftar líkir því þegar verið er að nota loftpressu sem verða þegar kvikan er að brjóta sér leið upp í gegnum skorpuna. Samtímis verða þenslubreytingar í skorpunni vegna vaxandi þrýstings. Tilkynnt var um sexleytið í útvarpi að gos væri væntanlegt á næstu mínútum og það stóðst, klukkan 1817 hófst gos í Heklu. Upphafið er markað af skyndilegri spennu- eða þrýstingslosun í þenslumæli við Búrfell en sú breyting verður þegar kvikan hefur náð upp á yfirborðið og samtímis dregur úr skjálfatvirkni.. Skömmu síðar bárust fyrstu fregnir sjónarvotta af gosmekki. Að venju gaus í upphafi eftir Heklugjánni endilangri, austan við heklutind og sveigði til suðausturs í syðri endann.

Heimildir eru teknar á www.islandia.is/hamfarir

Til baka